چرم، کاربرد چرم و محصولات چرمی

چرم

همانطور که با گروه محبوب چرم ها آشنا هستید، در بازارهای جهان می توان 2 گروه چرم را تهیه کرد.

1- چرم طبیعی

2- چرم مصنوعی

چرم طبیعی

محصولی طبیعی است که دارای خواص انعطاف پذیری و مقاومت خوبی بوده و این محصول را از دباغی* کردن پوست حیوانات و جانوران گوناگونی، تهیه می کنند.

* به فرایندی که طی آن، پوست خام حیوانات را برای مصرف و تولید محصولات چرمی مختلف آماده سازی می کند، دباغی می گویند. پوست حیوانات، از خانواده پلیمرهای اسید آمینه است که ما آن را با نام پروتئین می شناسیم. اگر پوست حیوانات را بخواهیم بصورت طبیعی و بدون دباغی کردن مورد استفاده قرار دهیم، بعد از گذشت مدت زمانی خاص، میکرو ارگانیسم و عوامل مخرب بیرونی به درون بافت پوست (پروتئین) نفوذ کرده و به مرور زمان باعث از بین رفتن بافت و در نهایت خراب شدن پوست می شود. از این رو حتماً باید فرایند دباغی بر روی پوست انجام شود تا تخریب و از بین رفتن پوست، به حداقل برسد. برای دباغی کردن، می توان از مواد گیاهی یا بخش های مختلف درختان مانند پوست درخت صنوبر، سماق، کائوچو، فندق و بلوط و ... استفاده کرد. در دباغی های گیاهی، مواد گیاهی فوق را در آب خیس کرده سپس مقداری بی سولفید سدیم به محلول بدست آمده اضافه می کنند.

یکی دیگر از روش های دباغی، دباغی با کروم است. در این روش برخلاف روش قبل، مواد مصرفی برای تولید محلول دباغی، منشا گیاهی ندارند بلکه منشاء آنها، مواد معدنی است. از این روش بیشتر برای دباغی پوست های سبک استفاده می شود. پوستی که توسط این روش دباغی می شود، در مقایسه با پوستی که به روش های گیاهی دباغی می شود، دارای دوام 3 برابر بیشتر است.

یکی دیگر از روش های قدیمی دباغی، استفاده از زاج سفید است. محصولاتی که توسط این روش دباغی می شوند، یک مزیت بزرگ دارند و آن هم این است که بعلت بی رنگ بودن زاج، اثری بر روی مو و خز ها باقی نمی گذارد.

دباغی با مواد روغنی، یکی دیگر از روش های مختلف دباغی است.در این روش، از روغن مختلف حیوانی یا گیاهی مانند روغن ماهی یا آفتابگردان که خاصیت خوبی برای دباغی دارند، استفاده می شود. این روش بیشتر برای دباغی پوست بز و شوکا که در تولید دستکش و لباس کاربرد دارند، استفاده می شود.

گاهی مواقع، برخی از افراد، صنعت چرم و خز را با هم یکی می دانند در حالیکه اینطور نبوده و صنعت چرم و خز دارای تفاوت های بسیار چشمگیری هستند که آنها را مورد بررسی قرار خواهیم داد.

در صنعت چرم از محصولات فرعی حیوانات استفاده می شود که به آنها، محصولات فرعی صنعت گوشت نیز می گویند. در این حالت، گوشت ارزش بیشتری نسبت به محصولات فرعی خود دارد. اما در صنعت خز، موضوع کاملاً برعکس است و قیمت خز، از قیمت گوشت حیوانات، بیشتر می باشد. به بیان ساده تر، هدف اصلی صنعت چرم، کشتن حیوانات برای تولید چرم نیست و برای مقاصد خوراکی مانند گوشت، حیوانات را می کشند. سپس محصولات باقی مانده برای تولید چرم مصرف می شود. اما صنعت خز، برای تهیه خز، حیوانات را می کشد و گوشت حیوانات بعنوان محصولات جانبی شناخته می شوند.

کاربرد چرم

معمولاً چرم را برای مقاصد خاصی استفاده می کنند اما بیش از 90 درصد مصارف، برای بخش مد و پوشاک می باشد و می توان محصولات چرمی مانند کیف، کفش، لباس های مختلف خانم ها و آقایان، روکش های اتومبیل، مبلمان، کاپشن های چرمی، دستکش، جاکلیدی و ... را نام برد که در گروه محصولات چرمی، دارای مخاطبان بسیار زیادی است.

پوست و چرم در بازار جهانی

بحران اقتصادی اواخر دهه ۲۰۰۰ تأثیر زیادی بر روی بازارهای جهانی پوست و چرم داشته ‌است. از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۰۹ میزان تولید به دلیل بحران اقتصادی در حدود ۰٫۵٪ و قیمت‌ ها تا ۳۰٪ افت داشته ‌اند. از سال ۲۰۱۲ قیمت ‌ها ثابت شده و با رشدی که در سال ‌های پس از بحران داشته، قیمت ‌ها به بالای دوران قبل از بحران رسیده ‌است. در سال ۲۰۱۷ حجم بازار جهانی کالاهای چرمی ۴۱۴ میلیارد دلار ارزیابی شده ‌است و پیش ‌بینی می‌شود این بازار در سال ۲۰۲۵ به ۶۲۹٫۶۵ میلیارد دلار نیز برسد.

مشکلات زیست محیطی تولید چرم

بطور کلی، انسان با تخریب محیط زیست، محصولات مصرفی خود را تولید می کند و صنعت چرم نیز از این مشکل، جدا نیست. کشته شدن حیوانات، تخریب جنگل ها برای تولید مواد دباغی از مهمترین اثرات مخرب زیست محیطی این صنعت است. با اینحال طبق گزارش و بررسی های سازمان صلح سبز که حامی زیست محیط می باشد، اقدامات شایسته ای برای جلوگیری از تخریب های بیشتر جنگل ها و کشته شدن بیش از حد حیوانات انجام شده است که بعنوان مثال می توان شرکت های نایکی و تیمبرلند را مثال زد که در سال 2009، خرید چرم از بخش های جنگل زدایی شده آمازون را متوقف کردند.

چرم با رنگ های مختلف

شاید برای شما هم این سوال پیش آمده باشد که چرا چرم ها دارای رنگ های مختلفی هستند؟ این مساله فقط بخاطر پوست حیوانات هست یا دلایل دیگری هم دارد؟

برای پاسخ به سوال اول باید این مورد گفته شود که چرم در دنیا به 2 صورت تولید می شود.

1- تولید چرم با مواد کرومی

2- تولید چرم با مواد گیاهی

در روش اول، فضای بین پوست خام را توسط مواد کرومی رنگ آمیزی می کنند. تولید چرم به شیوه کرومی در گذشته بسیار محبوب بوده اما با گذشت زمان، این روش منسوخ شد و در برخی کشورهای امریکایی و اروپایی نیز استفاده از این روش، ممنوع شده است. البته ناگفته نماند که هنوز کشورهای اروپایی و امریکایی، چرم هایی که برای کشورهای جهان سوم صادر می کنند، توسط روش های کرومی تولید می کنند. حالا شاید بپرسید چرا استفاده از روش کرومی ممنوع شده و دیگر در اروپا و امریکا تولید نمی شود اما برای ما صادر می کنند؟!!! جواب واضح و کاملاً روشن هست.

کروم یکی از فلزات سنگین است که به محیط زیست آسیب می زند. علاوه بر این مساله، کروم بر سلامتی انسان هم تاثیرات منفی گذاشته و دولت های خارجی که بیشتر بفکر مردم و محیط زیست خود هستند، استفاده از شیوه رنگ آمیزی کرومی را برای تولید چرم ممنوع کرده اند و بیشتر از شیوه دوم (مواد گیاهی)، برای تولید چرم، استفاده می شود.

تاریخچه چرم در ایران

کمی به عقب بازگردیم و ببینیم چرم در ایران، از چه دورانی رونق داشته. با توجه به دست نوشته های خواجه رشید الدین فضل الله (یکی از افراد سیاسی، پزشک و تاریخ نگار ایرانی که در سال های 700 خورشیدی زندگی می کرده است)، مشخص می شود که تجارت پوست و چرم از دوران قبل از مغول ها وجود داشته و پس از آن نیز رونق فراوانی به خود گرفته است. از مهمترین شهرهایی که در آن زمان تجارت چرم را انجام می دادند، تبریز و شیراز بوده اند. در دوران قاجاریه، همدان مرکز چرم ایران بوده و امروزه هم می توان نوعی چرم را یافت که به چرم همدانی معروف است و از پوست گوسفندان تولید می شد. امیرکبیر کارهای بزرگی برای ایران انجام داد ولی یکی از کارهای مهم او، ارسال چرم ایرانی برای نمایشگاهی در لندن بوده است که این اتفاق در سال 1267 خورشیدی افتاد. در همان دوران، تجارت پوست و چرم از ایران به کشورهای عثمانی، هند و روسیه، رونق داشت. همدان پایتخت چرم ایران بود اما شهرهای دیگری هم مانند تبریز و اصفهان، در تولید چرم، نقش مهم و بسزایی داشتند. اولین کارخانه چرم در سال 1308 خورشیدی در شهر تبریز ساخته شد و پس از آن، همدان، تهران و اصفهان نیز کارخانه های چرم را بنا نهادند.

چرم مصنوعی

یکی از برترین اختراعات و تولیدات خاص انسان ها طی سال های اخیر، تولید و ساخت چرم های مصنوعی بوده که کمک شایانی به زیبایی محیط پیرامون ما کرده اند. طبق تاریخچه ای که قبلا برای مد و پوشاک نیز ارائه شده است، چرم پس از سنگ و چوب، قدیمی ترین یار و همراه انسان ها بوده است. انسان ها برای پوشش خود از برگ استفاده می کردند که پس از شناخت حیوانات و پی بردن به خاصیت گرم کنندگی بیشتر پوست، مو و پشم آنها، لباس های خود را از پوست حیوانات می ساختند. در مورد چرم طبیعی صحبت های بسیاری شد و حال درباره چرم مصنوعی صحبت خواهیم کرد. خانواده ای از گروه چرم که تفاوت اصلی آن، مصنوعی بودن چرم آن می باشد. علت استفاده از چرم مصنوعی، هزینه های بالای تولید چرم طبیعی است.

شناسایی تفاوت چرم طبیعی و مصنوعی خیلی راحت نیست اما تا جاییکه بتوان، تفاوت های این دو گروه چرم را بررسی خواهیم کرد. چرم مصنوعی را به نام های دیگری نیز می شناسند که از جمله آنها می توان به چرم اگزما، چرم پلی اورتان و چرم وگان اشاره کرد. چرم های مصنوعی هم مانند چرم طبیعی برای تولید و ساخت محصولاتی چون کفش، کیف، مبلمان منزل، روکش های مختلف ماشین و ... استفاده می شوند.

در تولید چرم مصنوعی، یک لایه یا پوسته پوششی را بر روی ماده ای با جنس پلیمر مصنوعی مخلوط شده، قرار می دهند. از مزایای مهم و ارزنده چرم مصنوعی در برابر چرم طبیعی می توان به مواردی چون کم بودن هزینه محصولات نهایی در مقایسه با محصولات تولید شده با چرم طبیعی و دوام و مقاومت بالاتر آن در برابر پارگی و سائیدگی، اشاره کرد.

چرم های مصنوعی در 2 گروه اصلی قرار می گیرند که عبارتند از:

1- چرم های ساخته شده با مواد پلی اورتان (P.U)

2- چرم های تولید شده با پلی وینیل کلراید (P.V.C)

پر مصرف ترین نوع چرم مصنوعی هم Faux Leather است ک بیشتر از این نوع چرم برای تولید مبلمان، صندلی های خانگی و اداری و اثاث منزل، استفاده می کنند.

تفاوت چرم مصنوعی و طبیعی

1- رنگ پشت محصول

پشت چرم طبیعی بصورت فیبری است در حالیکه چرم مصنوعی بصورت پارچه ای است که با پلاستیک صاف و دانه بندی شده، پوشیده شده است.

2- ساختار دانه های چرم

الگو و قرارگیری دانه های چرم مصنوعی در کنار هم، در مقایسه با چرم طبیعی، بسیار منظم تر می باشد.

3- لبه های برش خورده چرم

وقتی دو تکه از چرم مصنوعی و طبیعی را برش بزنیم، لبه بریده شده چرم مصنوعی دارای سطحی صاف تر و تمیز تر است در صورتیکه لبه برش خورده چرم طبیعی، کمی زبر تر است و بافت فیبری آن کاملاً قابل مشاهده است.

4- تغییر ظاهر در برابر افزایش دما

چرم های طبیعی در برابر افزایش دما آتش نمی گیرند و فقط دچار درخشندگی می شوند. بویی که حین حرارت دیدن چرم طبیعی به مشام می رسد، مانند بوی سوختن مو می باشد. چرم مصنوعی با افزایش دما، ابتدا آتش گرفته و سپس بوی پلاستیک می دهد.

انواع چرم مصنوعی

1- چرم مصنوعی دارای روزنه (منفذ)

این چرم به اصطلاح دارای قابلیت تنفس است و روزنه ها را توسط یک پوشش پلاستیکی پلی اورتان و یک لایه فیبر پایه که معمولاً پلی استر است، می سازند. شاید کمی اسم این نوع چرم ما را گول بزند و فکر کنیم هوا به راحتی جریان پیدا می کند ولی در اصل اینطور نیست. یکی از معایب بزرگ این نوع چرم این است که چرم مورد نظر هوا را از خود عبور نداده و به همین علت، عرق بدن روی آن باقی می ماند. چرم منفذدار، خود به 2 مدل کورفرم و چرم تقسیم می شود.

چرم کورفرم: این نوع چرم برای اولین بار در نمایشگاه چرم مصنوعی شیکاگو به نمایش در آمد و در مدت زمان اندکی، طرفداران زیادی پیدا کرد. از این چرم برای تولید کفش و زین اسب استفاده می کنند.

چرم PVC هم نمونه دیگری از چرم مصنوعی منفذدار است که در آن از پلاستیک و یک نوع پوشش پارچه ای ساخته شده از فیبر طبیعی یا مصنوعی استفاده شده است. این مدل چرم بیشتر برای تولید جلد کتاب، دوربین و انواع مختلف پوشاک استفاده می شود.

2- چرم مصنوعی پلی اورتان

چرم پلی اورتان و PVC برای پوشاک و محصولات مختلف خانگی استفاده می شوند ولی چرم پلی اورتان به دلیل کیفیت بهتر و بالاتر خود و همچنین تماس مستقیم با بدن انسان، بیشتر برای پوشاک مصرف می شود. چرم پلی اورتان در برای چرم وینیل، دارای انعطاف پذیری بیشتر، نرم بودن و تنفس بیشتری است.

3- چرم مصنوعی اکلیلی

این نوع چرم از نظر مقاومت، درخشندگی و براق بودن سطح، تنوع رنگبندی و ... بی نظیر است. معمولاً این مدل چرم را می توان در رنگ های قرمز، آبی، طلایی و نقره ای، مشاهده کرد.

4- چرم مصنوعی طرحدار

چرم مصنوعی طرحدار بصورت یک صفحه بزرگ از طرح های مختلف تولید می شود. این طرح ها می تواند طرح پوست مار، کروکودیل و طرح های سنگی باشد که در نهایت با حرارت و فشار بسیار بالایی، این طرح ها را ایجاد کرده و محصولات را با آنها تولید می کنند.

5- چرم مصنوعی اشبالت

چری که از ترکیب دو چرم طبیعی و مصنوعی تولید شود، اشبالت است. معمولا چرم مصنوعی اشبالت دارای دو لایه (دو رو) است که در تولید محصولاتی مانند کیف، کفش و کارهای هنری و دستی بکار می رود. چرم اشبالت مصنوعی ظاهری پرز مانند دارد و ضخامت آن حدود 5 الی 8 میلیمتر است.